Τσια-tease-ζω

Από την περιγραφή30311467

Μια συλλογή από 46 αυτοσχέδια κυπριακά (καθόλου παραδοσιακά) τσιαττιστά, εμπνευσμένα από περιστατικά μέσα από τα μάτια μιας Κυπραίας, της γεναίκας νεξτ ντορ όπως αυτοαποκαλείται η συγγραφέας, κάποια βασισμένα σε πραγματικά γεγονότα και κάποια επειδή έτσι απλά τα έκοψε ο νους της.

Ο Τίτλος

Ένα έξυπνο λογοπαίγνιο όπου μια κυπριακή λέξη (τσιαττίζω) γίνεται δύο
τσια tease (πειράζω) και ζω

Τσιαττίζω σημαίνει κοντράρομαι, κι σ’ αυτή την περίπτωση η ποιητική κόντρα με τσιαττιστά.

Για όσους δεν ξέρουν τα τσιαττιστά είναι στην Κύπρο ότι κι οι μαντινάδες στην Κρήτη.
Δεκαπεντασύλλαβα ομοικατάληκτα δίστιχα (κάποτε και τετράστιχα) που το ένα είναι η απάντηση στο άλλο.
Απαγγέλλονταν σε γάμους, σε γιορτές, σε διαγωνισμούς (γιορτή του κατακλυσμού) και τώρα σε εκπομπές.

Υπάρχουν διαφόρων ειδών τσιαττιστά, του γάμου, ερωτικά, μυλλωμένα (αθυρόστομα), Τσικνοπέμπτης, κατακλυσμού, κοινωνικά κ.α.

Τα ποιήματα

Η συλλογή αυτή περιέχει 46 ποιήματα τα οποία αποτελούνται από στροφές.
Μια στροφή είναι ουσιαστικά ένα τσιαττιστό αλλά όλο το ποίημα μια ιστορία.

Εκτός από την κυπριακή διάλεκτο που χρησιμοποιείται δεν υπάρχει κάτι άλλο από παράδοση.
Είναι το τι συμβαίνει στο μυαλό μιας μοντέρνας Κυπραίας (σχέσεις, φαΐ, κοινωνικές παρατηρήσεις).
Άλλα βασισμένα σε πραγματικά γεγονότα και άλλα φανταστικά.
Όλα αυτά δοσμένα με χιουμοριστικό τρόπο εξού και το tease στον τίτλο.

Παραθέτω εδώ ένα απ’ τα ποιήματα το οποίο διακωμωδεί την αππωμάρα (ψωνάρα) του σημερινού Κυπραίου.

Sushi μάνα μου, sushi

Η Κύπρος μάλλον έγινε
τωρά Ιαπωνία
γιατί δεν έσιει εξήγηση
τούτη η πολλή μανία

Μα σ’ ούλλα πιον τα μαχαζιά
να κάμνουν νύχτες sushi;
επήα τζαι εφάρασα
που τζειν’ τον κόσμο που ‘σιει

Νομίζω κάπου εσσιάστηκα
τζαι την κουτσή Μαρία
τζαι εχειρίζετουν τα sticks
με μιάλην εμπειρία

Ετρούλλωσα το πιάτο μου
τζαι στο τραπέζι πάω
τζαι ούλλους τους παρατηρώ
πριν κάτσω για να φάω

Εν φως φανάρι ρε παιθκιά
πως ούλλους τους αρέσει
τρώσιν αβέρτα μάκι ρολς
σάννα τζαι τρώσιν ρέσι

Τωρά εφησυχάστηκα
πως γύρω μου εν Κυπραίοι
ούλλα τα πιάτα ξήσιειλα
τζαι τρων’ σαν πειναλέοι

Όσο τζαι να το παίζουμε
ωραίοι τζ΄ Ασιάτες
Κυπραίοι εγεννηθήκαμε
θα μείνουμε χωρκάτες

Βαθμολογία 10/10

Ανθολογία | 24 Τουρκοκύπριοι Ποιητές | «Ανεμόεσσα Κύπρος»

*şiir birleştirir. 35097607
Nefretin duvanlari kırar.
Canın kanatları açar
Yüksekten bulunmamızı için,
Kucaklamamızı için,
Ve yüksekten görürmemizi için,
Ada bir.
Bizim ada.
Çizgiler görünmez.
Yok oluyorlar.
Biz biriz.
Sadece bir şey bizi ayırıyor, dil.
Ama eğer analiz edersen,
Yine benzerlikleri bulacaksın.

Neşe Yaşın, Tamer Öncül, Faize Özdemirciler, Neriman Cahit και 20 ακόμη Τουρκοκύπριοι ποιητές συμπεριλαμβάνονται σ’ αυτή την ανθολογία με σύνολο 99 ποιημάτων.

Θα ξεκινήσω με τα εύκολα που είναι και τα – ας το πούμε – αρνητικά του βιβλίου.
Δεν υπάρχει μια (σύντομη) βιογραφία των ποιητών, δεν ξέρουμε πού γεννήθηκαν, πότε γεννήθηκαν, αν ζουν, τι εκδώσανε, πώς γράφεται το όνομά τους στα Τουρκικά, αν είναι γυναικείο όνομα το Νεσιέ ή αντρικό.
Επίσης το βιβλίο αυτό θα ήταν τέλειο αν ήταν δίγλωσσο: στις ζυγές σελίδες το πρωτότυπο (τουρκικό) και στις (απέναντι) μονές σελίδες η ελληνική μετάφραση.

Άρα εδώ έχουμε 24 ποιητές και 99 ποιήματα.

Κανένα ποιητή δεν ήξερα, και δεν εκπλήσσομαι.

Μόλις πρόσφατα έμαθα ότι το τραγούδι που μας μάθαιναν να τραγουδάμε στο σχολείο:
Η δική μου η πατρίδα έχει μοιραστεί στα δυο
Πιο από τα δυο κομμάτια πρέπει να αγαπώ

είναι της Τουρκοκύπριας ποιήτριας Neşe Yaşın η οποία εκπροσωπείται εδώ με 9 ποιήματα.
Φυσικά και δεν μας ανέφεραν ποτέ στο σχολείο ότι το τραγουδάκι είναι Τουρκοκύπριας ποιήτριας.
Έτσι θα χαλούσαμε την εικόνα που τόσο καιρό μόχθησαν να φτιάξουν, την εικόνα του κακού, βάρβαρου Τούρκου, που είναι καλός μόνο όταν είναι νεκρός.

Επίσης στο σχολείο ποτέ δεν μας είπαν ότι η κυπριακή σημαία σχεδιάστηκε από Τουρκοκύπριο καλλιτέχνη. Κι εξάλλου ποιος χέστηκε για την κυπριακή όταν σε όλες τις εθνικιστικές εορτές η ελληνική είναι που κυματίζει με περηφάνια ενώ η κυπριακή κάπου θα είναι καταχωνιασμένη, ξεχασμένη, κι αν βρεθεί είναι πάντα πιο μικρή και σε ύψος (κοντάρι) και σε μέγεθος (ύφασμα) από την ελληνική.

Για να επιστρέψουμε πίσω στην ποίηση. Θα είμαι σύντομος:
Τα ποιήματα εδώ εκφράζουν τα ίδια συναισθήματα για το κακό που έγινε στην Κύπρο, τον ίδιο πόνο, την ίδια νοσταλγία, τις ίδιες ανθρώπινες ανησυχίες, την ίδια θέληση για επιβίωση.
Κι όπως λέει και ένας από τους χαιρετισμούς στην αρχή του βιβλίου: Η ποίηση είναι η γλώσσα της ψυχής. […] Μερικά ποιήματα είναι εμποτισμένα με τον πόθο για αυτό που υπήρξε στο παρελθόν. Άλλα κοιτούν προς το μέλλον της συμφιλίωσης, όπου η λέξη Κύπριος δεν απαιτεί κανένα πρόθεμα [ελληνο-, τουρκο-] και όπου ο πολιτισμός ακμάζει ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός.

Πλέον έχω μηδενικές θρησκευτικές πεποιθήσεις, άρα το μόνο που με χωρίζει από ένα Τουρκοκύπριο είναι η γλώσσα, ένα εμπόδιο που είναι εύκολο να ξεπεραστεί με το να τη μάθεις.

Θα κλείσω παραθέτοντας 3+1 ποιήματα:

Πρόλογος

Με ρωτάς:
Γιατί γράφεις
τόση πολλή ποίηση για πόλεμο;
Για να σε κάνω να αηδιάζεις
αν είσαι για πόλεμο…

Tamer Öncül

Ένα ελαφρύ χύσιμο μετάλλου στα μάτια του Μαΐου

[…] Από τις πέννες μας,
που λατρεύουν τα πιο άτοπα (της μιας πλευράς ή της άλλης)
ας ζητήσουμε να μας μιλήσουν για λίγο Όμηρο
για λίγο Ρίτσο, για λίγο Ναζίμ
………………………………………………………………………………
Αν η καλύτερη Κύπρος είναι αυτή που δεν ανήκει στους Κύπριους
αν το καλύτερο επίθετο είναι αυτό που είναι περισσότερο εγγλέζικο,
κι αν η Κύπρος συνεχίσει να είναι το αβύθιστο αεροπλανοφόρο
κι αν συνεχίσει να υποκλίνεται,
ας είναι τότε, το νησί έχει βουλιάξει
και το μαύρο κουτί του δεν μπορεί να βρεθεί
ας είναι τότε, το μαύρο κουτί να βρεθεί
αλλά καταντρέπονται να το ανακοινώσουν· […]

Faize Özdemirciler

Αργούμε, πολύ αργούμε, Κλεοπάτρα

[…] Ας πάρουμε τη θέση των πολιτικών
εμείς οι μανάδες, κι ας μιλήσουμε επιτέλους τώρα, Κλεοπάτρα…
Έλα, Κλεοπάτρα μαζί στην Πράσινη Γραμμή
να φυτέψουμε εκεί αμυγδαλιές.
Ας μπολιάσουμε την ειρήνη στους κλώνους τους,
κάθε άνοιξη να ανθοβολούν.
Ας φυσήξουμε μ’ ένα στόμα ανέμους φιλίας
να σηκώσουν ψηλά τους χαρταετούς των παιδιών μας.

Neriman Cahit

*Η ποίηση ενώνει.
Σπάζει τα τείχη της έχθρας.
Ανοίγει τα φτερά της ψυχής· φτερά για να βρεθούμε ψηλά,
να αγκαλιαστούμε, και να δούμε από ψηλά ότι ένα είναι το νησί,
το δικό μας νησί.
Οι γραμμές δεν φαίνονται, εξαφανίζονται.
Είμαστε ένα. Μόνο ένα μας χωρίζει · η γλώσσα,
αλλά αν την αναλύσεις θα βρεις και πάλι ομοιότητες.

Μαγδαληνή σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ για τη μετάφρασή σου. Θα σου είμαι για πάντα ευγνώμων!

Η κόντρα

Αυτός είναι ο τρίτος μου Σαμαράκης.13432714
Ο πρώτος ήταν φυσικά το Ζητείται ελπίς που το είχα για λογοτεχνικό στο σχολείο. Ο δεύτερος ήταν το αριστουργηματικό λάθος, το οποίο ήταν το πρώτο βιβλίο που διάβασα αφού αποστρατεύτικα το 2007.
Αυτή η συλλογή μπήκε στο σπίτι μου ως λογοτεχνικό του αδερφού μου αλλά πρόλαβε και το ‘δωσε πίσω και δεν πρόλαβα να το διαβάσω. Έτσι μου είχε μπει μια μικρή εμμονή να το διαβάσω.
Και το βρήκα στο 2ο Φεστιβάλ Βιβλίου Λευκωσίας τον περασμένο Μάη, το πήρα και το διάβασα την περασμένη βδομάδα.

Είναι (αν δεν κάνω λάθος) η πιο πρόσφατη συλλογή διηγημάτων του Σαμαράκη. Και περιέχει όλα εκείνα τα στοιχεία γραφής που χαρακτηρίζουν το Σαμαράκη. Επανάληψη φράσεων, μικρές προτάσεις, αίσθημα Καφκικού γραφειοκρατικού χάους, Οργουελιανού ολοκληρωτισμού, plot-twist στο τέλος και πολλά άλλα.

Το διαφορετικό σ’ αυτή τη συλλογή είναι ότι υπάρχει πολύ stream-of-consciousness αφήγηση και είναι κάτι που μ’ άρεσε.
Σε μια ιστορία βλέπουμε κάποιον να θέλει ν’ αυτοκτονήσει, σε άλλη ένα νεκρό που ετοιμάζεται για την κάσα, σε άλλη μια κηδεία με περίεργη οπτική γωνία, σε μια άλλη μια μετα-αποκαλυπτική ιστορία, σε άλλες άνθρωποι κυνηγημένοι από το καθεστώς είτε της επίσημης χούντας του 1967-1974 ή της ανεπίσημης χούντας της δεκαετίας του 1990.

p1avjbc2ka1tcfvfmktgb5o1pp41m_900

Τώρα σειρά θα πάρουν και τα υπόλοιπα του βιβλία, αλλά σιγά-σιγά μην τα διαβάσω όλα μαζί και ξεμείνω ξαφνικά από Σαμαράκη.
Βαθμολογία 8/10

Βασίλης Μιχαηλίδης, ο σπετσέρης

Η ρωμιοσύνη εν φυλή συνότζαιρη του κόσμου
κανένας δεν εβρέθηκεν για να την ιξηλείψη
κανένας, γιατί σιέπει την που τα ‘ψη ο Θεός μου
Η ρωμιοσύνη εν να χαθή, όντας ο κόσμος λείψει

shapeimage_3

Βασίλης Μιχαηλίδης | Ο Εθνικός Ποιητής της Κύπρου
που μόνο τα τρία γνωστότερά του ποιήματα να έγραφε (Η 9η Ιουλίου, Η Χιώτισσα, Η Ανεράδα) θα ήταν και πάλι ο εθνικός ποιητής και πάλι τα ποιήματά του θα μελοποιούνταν και θα τραγουδιώνταν.

Ο Ποιητής

Γεννήθηκε μεταξύ του 1849-1853 (με επικρατέστερη ημερομηνία το 1853) στο Λευκόνοικο (λευκά σπίτια) της Μεσαορίας.
Από μικρή ηλικία έδειξε ενδιαφέρον στην ζωγραφική και στην αγιογραφία. Μαθήτευσε σ’ ένα θείο του στο Δάλι, και απ’ εκεί πήγε στην Αρχιεπισκοπή στη Λευκωσία όπου γνωρίστηκε με τον Γεώργιο Βιζυηνό. Εφόσον ήταν στην προστασία του θείου του, όταν ο δεύτερος ανακηρύχθηκε μητροπολίτης Κιτίου, πήγαν μαζί στο Κίτιο (Λάρνακα) όπου μέχρι το 1876 ήταν προστατευόμενος του. Ο κοσμοπολίτικος αέρας της Λάρνακας τον επηρέασαν και εδώ ήταν που άρχισε να στρέφεται προς την ποίηση.
Αποφάσισε το 1876 να φύγει για Ιταλία να σπουδάσει ζωγραφική αλλά απένταρος καθώς ήταν δανείστηκε από φίλους και έκλεψε από το θείο του για να μπορέσει να σπουδάσει. Δεν πέρασε ένας χρόνος και η μη ύπαρξη χρημάτων τον ανάγκασε να φύγει από την Ιταλία και να βρεθεί στην Θεσσαλία όπου και πολέμησε για την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους.
Επιστρέφοντας το 1878 στην Κύπρο πολλά άλλαξαν. Άφησε πίσω του μια Κύπρο υπό Οθωμανική κυριαρχία και επέστρεψε σε μια Κύπρο υπό Βρετανική κυριαρχία.
Στην Λάρνακα δεν μπορούσε να πάει πια από ντροπή προς τον θείο του και εγκαταστάθηκε στη Λεμεσό όπου και έμεινε μέχρι το θάνατό του.
Πήρε θέση πρακτικού φαρμακοποιού στο νοσοκομείο της Λεμεσού αλλά λόγω του οξύθυμου χαρακτήρα του και στο ότι ήταν αλκοολικός έχασε τη θέση του και απ ‘εδώ άρχισε η (ας το πούμε οικονομική) κατρακύλα. Από οδοκαθαριστής κατέληξε να είναι καθαριστής τουαλετών (άσχημο επάγγελμα με τα σημερινά δεδομένα, φανταστείτε με τα δεδομένα του 1910 στην Κύπρο). Καθάριζε τουαλέτες μέχρι το 1915 όπου σταμάτησε και κατέληξε να ζει μόνος του σε μια κάμαρη στο πτωχοκομείο Λεμεσού όπου και πέθανε στις 9 Δεκεμβρίου 1917. Φέτος δηλαδή, συμπληρώνονται 100 χρόνια από το θάνατό του και το 2017 βασικά είναι έτος Βασίλη Μιχαηλίδη. 35084287

Το Έργο

Μπορεί η ζωή του να χαρακτηρίζετο από φτώχεια και κακουχίες η ποίησή του άλλο από φτωχή μπορεί να χαρακτηριστεί.
Έγραψε καμιά εκατοστή ποιήματα με πιο χαρακτηριστικά αυτά που ήταν γραμμένα στην Κυπριακή διάλεκτο

Έκδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή Η Ασθενής Λύρα το 1882 με ποιήματα κυρίως στην Καθαρεύουσα. Το 1888 δημοσίευε την δεκαπενθήμερη (έμμετρη) σατιρική εφημερίδα (επηρεασμένη λογικά από τον Σουρή) Διάβολος η οποία πούλησε μονάχα 6 φύλλα
Τα ποιήματά του γραμμένα στην καθαρεύουσα είναι σχεδόν άγνωστα διότι είναι (κατ’ εμέ) μια ψυχρή και απόμακρη γλώσσα, γλώσσα όμως που ήταν της ‘μόδας’ όμως τότε και έτσι μ’ αυτήν ξεκίνησε και ο Μιχαηλίδης. Συνέχισε με τη δημοτική που παρόλο είναι πιο κοντινή σε μας από την καθαρεύουσα δεν αγγίζει τις ψυχές μας όσο η Κυπριακή.
Το 1911 με πρωτοβουλία (ευκατάστατων) φίλων θα εκδοθεί η 2η και τελευταία του ποιητική συλλογή η οποία περιέχει τα 3 γνωστότερα ποιήματά του:

9η Ιουλίου:
Επικό ποίημα με 24 ραψωδίες και 560 δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Εξιστορεί τα γεγονότα της 9ης Ιουλίου 1821 όπου οι Τούρκοι για να εκφοβίσουν τους Κύπριους ούτως ώστε να μην τους μπουν επαναστατικές ιδέες δολοφονούν κληρικούς και προεστούς ανάμεσά τους μητροπολίτες και ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός.

Η Χιώτισσα:
Κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της 9ης Ιουλίου και επίσης μεγάλο σε μήκος ποίημα που εξιστορεί το δράμα μιας Τουρκάλας στη Λεμεσό που ουσιαστικά είναι Ελληνίδα, Χιώτισσα εξισλαμισμένη και πουλημένη σε πλούσιο Τούρκο, μετά τη σφαγή στη Χίο τον Απρίλη του 1822.

Η Ανεράδα:
Το θέμα εδώ είναι φανταστικό (ανεράδα/νεράιδα) και ερωτικό (ερωτική απογοήτευση). Ακούστε το ποίημα ως τραγούδι από τον Αλκίνοο Ιωαννίδη Η Ανεράδα vasilismichailidis4

Να προσθέσω ότι ο Μιχαηλίδης είναι ο πιο τραγουδοποιημένος ποιητής της Κύπρου με τραγουδιστές εμβέλειας όπως ο Κώστας Χατζής, Γιάννης Κότσιρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Πέτρος Γαϊτάνος, Χρήστος Θηβαίος, Αλκίνοος Ιωαννίδης, και άλλοι.
Όλοι ουσιαστικά τραγούδησαν για τη δημιουργία αυτού του δίσκου.

Το βιβλίο αυτό δεν ήταν όμως μονάχα η βιογραφία του Βασίλη Μιχαηλίδη αλλά όπως λέει και ο υπότιτλος είναι επίσης ένα σεργιάνισμα στον κόσμο και στη εποχή του ποιητή (‘βιογραφία’ της Λεμεσού στο γύρισμα του αιώνα 1878-1917)
Το βιβλίο αυτό έγινε και σειρά από το Sigma την περίοδο 2005-2006.